Corona-tijd: Wat kan er nog wel? Hoe maak je ieder afscheid toch mooi en persoonlijk.

Maart 2020, Rutte kondigd de eerste Lock down aan.

Alle uitvaarten moesten in 1 klap helemaal anders ingevuld worden. Op dat moment werd de Lock down en alle bijkomende protocollen voornamelijk als beperkend gezien, inmiddels weet ik wel beter.

Het jaar 2020 staat voor mij als een jaar waar mijn creativiteit op de proef gesteld is. Waar ik keer op keer uitgedaagd werd om oplossingen te zoeken. Oplossingen om een afscheid net zo warm en net zo mooi te laten zijn als voor maart 2020.

Graag deel ik in deze blog de verschillende mooie oplossingen die bedacht zijn het afgelopen jaar.

 

  • De haag:

De haag is het mooiste als je vanuit huis vertrekt met de overledenen. Je kan de buurt bewoners een haag laten vormen. Details die het mooier maken: Laat de favoriete muziek klinken uit een mobile box. Laat de mensen in de haag een bloem leggen op de auto of op de uitvaartkist als de achterkant van de auto open kan zijn.

  • De drive-through:

De overledene wordt in de uitvaartkist in de voortuin geplaatst, genodigden kunnen al langs rijdend vanuit de auto afscheid nemen.

  • De doorloper:

Samen brengen we de overledene naar het crematorium of het graf, lopend, zonder een aula te gebruiken. Buiten maken we tijd voor muziek, gedichten en sprekers. Mooi detail: Als het schemert draagt iedereen een kaars.

  • De goodiebag en-of Barista kar:

Zodra de ceremonie is afgelopen en de genodigden lopen naar buiten kan je ze een goodiebag overhandigen, natuurlijk met passende dingen erin, en dat hoeft niet alleen eten te zijn. Als het lukt laat je iedereen langs een Barista kar lopen, zo gaat iedereen met een goed en warm bakkie troost weer naar huis.

  • Het afscheid op het water:

De overledene wordt per boot naar het crematorium of de begraafplaats gebracht. Vele bootjes gevuld met familie en vrienden volgen. Ieder bootje is voorzien van de favoriete muziek en het favoriete eten van de overledene.

  • Het afscheid buiten:

Kies een mooie locatie, iets wat past bij de overledene en de familie. Midden in een weiland tussen de paarden, op het strand, in de bossen. Alles kan geregeld worden. Misschien valt het weer tegen, dan zorg je gewoon voor een mooie tent of heel veel paraplu’s.

  • De livestream:

Genodigden kunnen de afscheidsbijeenkomst volgen via internet. Mooi detail hierin: Soms zorgen we dat sprekers live in de aula spreken via internet.

  • De afscheidsceremonie en de condoleance in 1:

Om te zorgen dat mensen blijven zitten ook tijdens een condoleance kan je alle stoelen groeperen precies passend naar de genodigden. 100 personen verdeeld in groepjes van 1-2-3 of 4 mensen. Deze groepjes scheiden met kleine tafeltjes. Tijdens de ceremonie kan je drinken en eten uitdelen aan iedereen, en dit inleiden en koppelen aan verhalen over de overledenen. Bijvoorbeeld: op het moment dat er champagne met coquille uitgedeeld wordt vertellen dat de overleden mevrouw ‘s nachts haar bed uit ging om juist dat te eten.

  • Het alternatieve condoleanceregister:

Condoleance bladen op maat gemaakt meesturen met de rouwkaart en mensen vragen deze te beschrijven met hun herinneringen aan de overledene. Na dat de vrienden en familie het terug gestuurd hebben, bundel ik het in een mooie map voor de familie.

 

Liefdevol en bewust afscheid nemen

Met Allerzielen gedenken we onze geliefde overledenen. Een gepast moment om jullie te laten lezen hoe waardevol het kan zijn om al voor het overlijden gesprekken over dood en afscheid te voeren. Sandrine Kwast, Anne-Marie Boogaarts, Perla Michiels Dominguez en Pauline Suidgeest werken regelmatig met mensen die weten dat ze over niet al te lange tijd gaan sterven. In deze blogpost nemen we jullie mee in het verhaal van Anna (45).

Anna heeft een fijn leven: Anna en haar man hebben leuke kinderen van 15, 12 en 8, ze wonen in een gezellig huis en Anna heeft een goede baan als office-manager. Maar Anna loopt al een tijdje met vage rugklachten rond. Door corona wachtte ze met naar de huisarts gaan en toen ze de medische molen in ging, bleek het mis: ze heeft uitgezaaide longkanker. Anna’s leven staat ineens op z’n kop.

Sandrine Kwast – coach bij kanker
Weer in Regie proffesionele hulp bij kanker

Via haar werkgever ontmoet ik Anna. Ze is inmiddels bezig met een behandeling, maar het is duidelijk dat ze niet zal genezen. De behandeling is palliatief. Levensverlengend. Ik verken met Anna welke klachten ze ervaart. Relaties, energieniveau, (mentale) gezondheid, balans in werk & privé en emoties. De impact van kanker is enorm. Klachten lopen daardoor in elkaar over: het ene veroorzaakt het andere én andersom. Anna wil graag hulp voor het voeren van gesprekken met haar en haar partner over het verwerken van deze klap, tips en praktische informatie over hoe ze dit aan de kinderen moeten vertellen en handvatten om met haar angsten om te gaan.

Als je zo’n emotionele klap moet verwerken, komt het vaak voor dat je het gevoel hebt geleefd te worden. Je staat in de overlevingsmodus. Echt verwerken lukt dan nog niet. Dat heeft tijd en ruimte nodig. Daarnaast raken mensen vaak verwijderd van het contact met en vertrouwen in hun lichaam.

Bij Anna uit zich dit in paniekaanvallen. Maar ook kan ze niet goed ‘voelen’. Door alle gebeurtenissen in korte tijd, kan ze nauwelijks bevatten wat er gebeurd is. De sessies die ik met Anna doe, vinden ongeveer eens per twee weken plaats. Ik begeleid haar een aantal maanden. In die tijd zie ik meer rust ontstaan bij Anna. Er is ruimte voor emoties, maar ze voeren niet meer de boventoon. Hierdoor is ze in staat te genieten van de momenten met haar gezin.

Anna’s taken en uren op haar werk worden aangepast, waardoor ze kan blijven werken. Ze haalt veel voldoening uit het werk en het geeft haar structuur. Anna en haar leidinggevende bespreken regelmatig hoe het gaat, of ze de werkzaamheden nog aankan en of haar energieniveau toereikend is. Als de conclusie van beiden is dat het niet meer gaat, zal ze stoppen. Maar zover is het gelukkig nog niet.

Anne-Marie Boogaarts Uitvaartbegeleidster
Funeral Quest Uitvaartbegeleiding

Nadat Anna heeft gehoord dat een gesprek met een uitvaartondernemer voornamelijk rust geeft, werd ik uitgenodigd voor een afspraak. Bij Anna thuis probeer ik het gesprek los te laten komen door vragen te stellen, niet meteen over haar afscheid, maar over haar en haar gezin. Over haar liefhebberijen, haar werk, haar kinderen. Gaandeweg komen dan vanzelf wensen die zij heeft voor haar afscheid naar boven. Anna heeft op dat moment nog niet veel ideeën. Ze vertelt dat ze gecremeerd wil worden. Ze vertelt ook dat ze voornamelijk veel belemmeringen ziet om haar afscheid mooi, met respect en waardig vorm te geven, vanwege alle Coronaprotocollen. Ik hoor haar nogal vaak zeggen: “maar dat kan nu niet”.

Tijd voor mij om haar en haar man te laten zien wat er wel allemaal kan. Maar ik wil ook graag de kinderen betrekken bij het gesprek. Dat is heel belangrijk en dat geldt voor alle leeftijden, van 2 tot 18 jaar. Zodat ook zij mee kunnen denken of op zijn minst goed geïnformeerd worden over wat er straks kan en gaat gebeuren.

Deze tijd vraagt om veel creativiteit. Na een uitvaart het gevoel hebben dat je al het mogelijke hebt gedaan voor de overleden persoon en de familie is heel belangrijk. Het afscheid gaat verder dan alleen de uitvaart en gezien Anna’s leeftijd en die van haar kinderen, zorg ik ervoor dat er bewust herinneringen gemaakt gaan worden.

Perla Michiels Dominguez – fotograaf
Perla Afscheidsfotografie

Anna wil graag mooie momenten en herinneringen creëren. Voor zichzelf, maar ook om ervoor te zorgen dat de kinderen die nooit meer gaan vergeten. Fotografie kan daar op een liefdevolle manier aan bijdragen en dat doe ik op verschillende manieren. Bij Anna en haar gezin ga ik op een gewone dag een reportage maken. Op een ongedwongen manier maak ik foto’s van de dagelijks momenten: samen eten, spelen, een boekje lezen, haren kammen, lunch klaarmaken, uitzwaaien als de kinderen naar school gaan. Momenten van verbinding en interactie. Daarnaast maak ik met het gezin een serie foto’s op de Manege. Hier komt het hele gezin graag en het is een schitterende plek voor mooie familieportretten. Samen met de paarden ontstaan vrolijke, speelse foto’s van het gezin.

Pauline Suidgeest – ceremoniespreker & schrijver
Pauline Suidgeest Ceremoniespreker

Ik help Anna brieven te schrijven voor later. Voor grote levensmomenten waarop de kinderen hun moeder zeker zullen missen, komt er een brief. Een persoonlijke brief voor bij hun diploma-uitreiking, eentje voor als ze gaan trouwen/samenwonen en één voor als het eerste kind geboren wordt. Daarnaast help ik haar met een mooie brief voor haar man. Ik stel vragen die tot nadenken aanzetten en helpen om wezenlijke dingen positief, liefdevol en toekomstgericht te verwoorden. In de brieven schets ik het leven van Anna op de leeftijd van het betreffende kind. Haar dierbaarste herinneringen aan dat moment, hoe de wereld eruitzag en hoe zij daarnaar keek. In de brief over kinderen krijgen schrijft ze over haar zwangerschappen, bevallingen en haar diepe vreugde van moeder zijn. Vol vertrouwen besluit ze iedere brief met een positieve, liefdevolle aanmoediging.

Aansluitend bereiden we de uitvaartceremonie voor. Anna vertelt in het bijzijn van haar man en kinderen over haar leven. Het zijn heftige, maar ook fijne gesprekken, waarin gelachen en gehuild wordt. De kinderen stellen vragen zoals alleen kinderen dat kunnen en gaandeweg wordt steeds duidelijker welke verhalen hoe gaan terugkomen in de ceremonie. Ik ga Anna’s levensverhaal vertellen aan de hand van een paar thema’s en haar man en kinderen gaan elk op hun eigen manier bijdragen. Als we de dag voor de uitvaart alle verhalen doorspreken, zie ik dat er rust en vertrouwen is. Anna gaat het mooie afscheid krijgen dat zij verdient.

Anne-Marie Boogaarts – uitvaartbegeleidster
Funeral Quest Uitvaartbegeleiding

Anna vertelde mij in het begin van het gesprek dat ze dol is op paarden, dat ze haar hele leven paardgereden heeft en het liefst tot op het laatste moment bij de paarden wil zijn. En zo kwam ik op het idee om haar afscheid plaats te laten vinden op de manege. Op de dag van haar crematie is het prachtig weer. Alle paarden lopen in de wei. Lege schragen staan klaar tussen de paarden. Zodra Anna aankomt met de rouwauto wordt ze liefdevol door haar familie naar de weide gebracht en op de schragen gezet. Omdat we buiten zijn, mogen we met wat meer mensen zijn en er is ruimte genoeg om de 1,5 meter aan te houden.

Bij de hekken van de weide hebben we een tafel met thee en koffie klaargezet. Daarnaast is een mooie gedenkplek waar ook het condoleanceregister ligt. We vragen bezoekers om – vooral voor de kinderen – hun mooiste herinneringen aan Anna aan het papier toe te vertrouwen. Het wordt een waardig afscheid met hartverwarmende toespraken en mooie muziek. Het pad waar Anna gedragen wordt hebben we bedekt met bloemblaadjes. De paarden lopen rustig om ons en om Anna heen……precies zoals ze dat zo graag wilde.

Perla Michiels Dominguez – fotograaf
Perla Afscheidsfotografie

Ik fotografeer de hartverwarmende momenten van de uitvaart en laat zien hoe de kinderen die dag hebben beleefd. Met een album en/of slideshow kunnen ze hier altijd op terugkijken. Voor Anna’ s man en kinderen maak ik een fotoboek. Op een professionele manier worden de foto’s van haar leven en haar afscheid tot één boek samengesmeed. Van de familiefoto’s die we aan het einde van Anna’s leven hebben gemaakt, druk ik er een paar op mooie materialen af voor aan de muur.

Voor Anna’s man en kinderen was het een hele zware periode; het ziek-zijn en overlijden van Anna en het gemis is elke dag voelbaar. Maar doordat ze deze tijd heel bewust, open en samen hebben ervaren, kijken ze dankbaar en liefdevol terug naar hoe ze dit met elkaar gedaan hebben. Dat biedt troost, kracht en vertrouwen om verder te gaan.

Sta Stil bij je sterfelijkheid

Waarom is het goed om over de dood te praten? Hier de tien beste redenen:

  1. Het zorgt voor verbinding

Praten over je verwachtingen en gedachten over je eigen dood is persoonlijk en intiem. Het brengt mensen dichter bij elkaar. Het zorgt dus voor verbinding tussen jou en de ander, je leert elkaar beter kennen. En wie wil dat niet?

  1. Je wordt gelukkig

    Van praten over de dood, of het nadenken erover, word je gelukkig. Iedereen verwacht er in eerste instantie vooral depressief, negatief en levensmoe van te worden, maar het tegendeel is het geval, zo blijkt uit onderzoek. Je wordt er minder depressief, positiever en levenslustiger van. Plus: je zelfbeeld gaat erop vooruit.
  2. Aandacht voor wezenlijke zaken

Praten over de dood is het leven serieus nemen. Veel mensen merken, als ze nadenken en praten over de dood en/of de eindigheid van hun leven, dat hun gezin, hun vrienden en het sociale leven, belangrijker zijn dan hun werk of het materiële bezit. Als je dat weet, gaat je aandacht meer uit naar de wezenlijke zaken.

  1. Het leven krijgt meer betekenis

Praten over de dood vergroot het bewustzijn van je sterfelijkheid. Wie zich bewust is van zijn/haar sterfelijkheid haalt meer uit het leven. Je doet eerder de dingen die je leuk vindt, je gaat prioriteiten stellen. Je hebt straks op je sterfbed geen spijt van de dingen die je níet gedaan hebt, hooguit van wat je wel gedaan hebt. Het leven krijgt, kortom, meer betekenis.

  1. Bewustzijn vergroot je relativeringsvermogen

Praten over de dood en het bewust zijn van je sterfelijkheid vergroot je relativeringsvermogen. Het helpt te focussen op de zaken die ertoe doen, en het helpt je over al die kleine ergernissen – die mensen soms tot grote hoogte opblazen – heen te stappen.

  1. Je leeft gezonder

Weten dat je sterfelijk bent zorgt ervoor dat je gezonder leeft. Omdat we weten dat we sterfelijk zijn laten we die sigaretten links liggen, kijken we goed uit in het verkeer en eten we regelmatig groente en fruit.

  1. Helpt wensen realiseren

Praten over wat je wel of niet wilt meemaken in je laatste levensfase, maakt de kans groter dat je wensen op dat gebied realiteit worden. Bovendien kan het helpen crisissituaties te voorkomen. Openheid geven is essentieel voor de gewenste, passende zorg in de laatste weken en maanden van je leven.

  1. Verkleint het aantal onafgemaakte zaken

Is er sprake van een ongeneeslijke ziekte, en is het sterven daadwerkelijk nabij? Deze werkelijkheid onder ogen zien en aandacht geven, voorkomt dat er ‘onafgemaakte zaken’ blijven liggen. Voor de achterblijvers kan openheid in deze levensfase de verliesverwerking minder complex maken.

  1. Vermindert de angst

Praten over de dood vermindert de angst voor de dood. Je loopt niet meer met een grote boog om de angst heen, maar durft ernaar te kijken. In het begin is het vast heel eng om ‘het beest in de bek te kijken’, maar het went.

  1. Geeft rust

    Praten over de dood geeft rust, met name als het gaat over ‘regelzaken’, zoals je wensen over de uitvaart en het testament. Ook het vastleggen van je wensen over donatie, reanimatie en euthanasie, bij voorbeeld in een wils- of zorgverklaring, heeft dat voordeel.

P.S.
‘Over de dood praten’ is een breed begrip. Het kan gaan over de uitvaart of de visie op het leven-na-de-dood, het kan gaan over palliatieve zorgverlening of over afscheid nemen, het kan gaan over eerdere verlieservaringen of over de eigen sterfelijkheid. Onze overtuiging is dat het niet uitmaakt wát er precies gezegd wordt, áls er maar over ‘iets’ rondom de dood besproken wordt. Ieder fragmentje informatie dat gedeeld wordt, maakt het weer een beetje makkelijker om een volgend gesprek aan te gaan over een aspect van dat brede thema ‘dood’.

Uitvaart tijdens Corona tijd, mijn verhaal.

Verdriet, ongeloof en verslagenheid. Het zijn emoties waar Anne-Marie Boogaarts (52) als uitvaartbegeleider van Funeral Quest dagelijks mee te maken krijgt. Zeker in deze coronacrisis. Helemaal na de bekendmaking dat er maximaal dertig personen op een uitvaart aanwezig mogen zijn. Anne-Marie vertelt hoe zij de nabestaanden alsnog een waardig afscheid geeft.

 

„Ik had drie grote uitvaarten staan, toen er bekend werd gemaakt dat er per direct niet meer dan dertig genodigden mochten komen. Een van die uitvaarten betrof een jong gezin, waarvan de vader plots was overleden. Zijn overlijden kwam dan ook als een shock. Er zouden driehonderd mensen komen om afscheid van hem te nemen, maar dat ging niet meer door. De jonge weduwe stortte in toen ze hoorde dat de uitvaart er last minute heel anders uit zou zien. ’Waarom nu? Waarom wij?’. Een heel begrijpelijke reactie voor iemand die net haar liefde is verloren en niet het afscheid kan geven dat ze had gewild.”

 

Corona

„Nabestaanden gaan mee in het protocol waaraan we ons moeten houden. Ondanks hun verdriet begrijpen ze dat het afscheid er in deze tijden anders uitziet. Dat neemt niet weg dat dit tot verdrietige situaties kan leiden. Van de week had ik een uitvaart van een jonge vrouw. Ze liet haar dochter (17) alleen achter. Daar zat dat meisje, helemaal alleen. De gasten die er waren moesten op 1,5 meter afstand van haar blijven. Mijn hart brak.”

 

„Voor families van corona-sterfgevallen is het afscheid nóg beperkter. De overleden, besmette personen worden opgehaald in beschermende pakken. Ze worden in natte doeken gewikkeld en in een bodybag gehesen die vervolgens dichtgeritst wordt. Alles om verdere besmetting tegen te gaan. Dit is voor de betreffende nabestaanden de laatste keer dat ze hun geliefde zien.”

 

Afscheid

Ze zijn nu aan het onderzoeken of het verantwoord is dat nabestaanden na een aantal dagen – als het coronavirus niet meer actief is – alsnog afscheid mogen nemen. In uitzonderlijke gevallen gebeurt dit nu al, maar ook dan moet de familie (maximaal twee personen) handschoenen en maskers dragen. Ze mogen hun geliefde daarbij absoluut niet aanraken. Afscheid nemen is ontzettend bepalend voor het rouwproces.”

 

„Het is ook de vraag of familieleden überhaupt naar de uitvaart kunnen komen; wellicht zijn ze zelf ook besmet. Zo had ik recent een uitvaart waar maar een handjevol mensen aanwezig was; de rest zat met ziekteverschijnselen thuis.”

 

Speechen

„Voor mij is het de uitdaging om ook voor de afwezigen een waardevol afscheid te verzorgen. Gelukkig bestaan programma’s als Skype, FaceTime en Zoom. Dan kunnen mensen er toch een beetje bijzijn. Ik heb zelfs weten te organiseren dat er nabestaanden vanuit de huiskamer konden speechen via Skype.”

 

„De verbindingen via de telefoon of laptop laten soms te wensen over. Daarom huren nabestaanden soms bedrijven in die een goede, stabiele verbinding verzorgen. Hier hangt wel een prijskaartje aan; afhankelijk van de wensen kan dit oplopen tot 1750 euro. Een keuze die ik aan de nabestaanden overlaat. Gelukkig zijn uitvaartcentra hard aan het proberen om zelf een livestream te realiseren.”

 

Drager

„Mijn werkwijze is momenteel anders. Waar ik eerst bij de nabestaanden thuis langs ging, doe ik nu zoveel mogelijk via de telefoon. Heel onpersoonlijk, maar uit veiligheid voor de nabestaanden en mijzelf ben ik hiertoe genoodzaakt. Ik verkeer regelmatig in groepen van dertig personen; stel je voor dat ik – zonder dat ik het weet – drager ben van het coronavirus…”

 

„Wel ga ik nog steeds langs bij nabestaanden die met hun handen in het haar zitten; als ze bijvoorbeeld niet weten hoe ze een formulier moeten inscannen. Gelukkig hebben veel van hen ook lieve buren die dan helpen. Want áls ik een lichtpuntje moet noemen, dan is het wel hoe bijzonder het is dat men elkaar helpt waar mogelijk. En daar mogen we best trots op zijn!”

 

 

Gedreven door eigen ervaring

De uitvaart van mijn broer was slecht geregeld. Toch is dat niet de reden dat ik uitvaartbegeleider ben geworden. De aanleiding was een aantal jaar later, toen ik een uitvaart bijwoonde en dacht: dit wil en kan ik ook.

Het is nu elf jaar geleden dat de crematie van mijn broer was. Hij overleed plotseling en op jonge leeftijd, door een auto-ongeluk op zijn motor, net over de Duitse grens. Als ik er nu op terug kijk, zie ik veel dingen die anders gemoeten hadden. Alles wat ik nu heel belangrijk vind bij een uitvaart en waar ik zelf heel zorgvuldig mee omga.

Mijn schoonzus had lukraak een van de grote uitvaartondernemingen gebeld, want ze had daar niet eerder over had nagedacht. Omdat mijn broer in het buitenland was overleden, moest hij gerepatrieerd worden. Hij kwam toen in een mortuarium terecht, waar we afscheid van hem moesten nemen. Ik heb maar één keer kort bij hem kunnen zijn, helaas. Achteraf gezien had hij ook heel goed in zijn huis een opbaring kunnen krijgen, maar die mogelijkheid is nooit met ons besproken.

Op een van de dagen tot de uitvaart viel de trouwdag van mijn broer en schoonzus. Zij ging naar het mortuarium om op die dag bij hem te zijn en werd daar weggestuurd want ze had geen afspraak gemaakt. Ik zorg altijd dat ik weet dat er bepaalde belangrijke data in de rouwweek vallen. Waar moet aandacht aan besteed worden, waar moeten we rekening mee houden?

De dame die de uitvaart leidde was een andere dan degene die de uitvaart met ons had besproken. Ze wist niets van ons en zat erbij als een vreemde. Ik begeleid altijd het hele proces, van het eerste gesprek tot de uitvaart en de nazorg.

Op weg van het mortuarium naar het crematorium reden we verkeerd. We kwamen er wel, maar het gaf stress. Ik neem altijd de hele route vooraf door met de rouwchauffeur. We kijken of er wegopbrekingen zijn. Als er kans is op file, nemen we extra tijd en dat vertel ik dan aan de familie, zodat ze zich daar geen zorgen over hoeven te maken.

De uitvaart zelf verliep wel goed, maar we hadden veel te weinig tijd, voor alles. Als ik nu een uitvaart voorbereid van een jong persoon weet ik van tevoren: er komen heel veel mensen. Daar houd ik altijd in mijn planning rekening mee, ik bereid dat met de familie voor, ik zorg dat er genoeg tijd is ingeruimd voor de bijeenkomst en de condoleance. Of ik raad ze aan om een andere locatie te kiezen voor de uitvaartdienst. Met ons was dat niet besproken, er kwamen vijfhonderd mensen. De dienst liep daardoor uit en we waren als familie nog maar net in de condoleanceruimte toen we daar alweer uit moesten.

Bij iedere keuze die een familie moet maken, bespreek ik altijd de consequenties. Als je A kiest, betekent dat zus, als je B kiest, kan dat zo gaan. Zodat ze die keuze weloverwogen kunnen maken. Je moet in korte tijd zoveel keuzes maken waar je misschien nooit over nagedacht hebt. Ik neem de mogelijkheden door en help ze die keuzes te maken.

Toen ik begon als uitvaartbegeleider was het vooral het plannen, het organiseren ervan wat me aansprak. Dat is waar ik goed in ben. Maar waar het vooral om gaat, is een grote mate van diplomatie en empathie, omdat je te maken krijgt met gevoeligheden tussen de nabestaanden. Dat komt letterlijk in de meeste families voor en dat vind ik een veel mooiere uitdaging. Het aanvoelen van verschillen en onenigheid, wie voert de boventoon en wie moet ook aandacht krijgen?

Dat is een aspect aan dit vak dat ik niet verwacht had, maar wat het voor mij het mooiste vak maakt.

Kind en Rouw

kind en rouw

Kind en Rouw

Kinderen betrekken bij een uitvaart van ouders of grootouders?
Jazeker, het is heel belangrijk dat kinderen gezien worden, dat ze een taak krijgen, dat ze de ruimte krijgen om een bijdrage te leveren die bij hen past.

Vorige week een hele mooie training afgerond: Kind en Rouw.
Dank Caroline Muller en Gaandeweg Uitvaarteducatie

Voor een kind is het belangrijk dat het zich betrokken voelt en niet genegeerd wordt.
Als wij volwassene de kinderen wegduwen bij een afscheid, bij een uitvaart, creëer je iets mystieks, iets spannends, wellicht iets om bang voor te zijn. Zo zouden wij bijdragen aan het taboe rondom de dood. Terwijl als je een kind helemaal betrekt bij een overlijden creëer je meteen de mogelijkheid om de dood beter te bevatten. Voor een kind geld net als voor ons volwassene dat een bijdrage aan het regelen en het meemaken van de uitvaart bijdraagt aan het proces van de verwerking. Het kind voelt zicht betrokken en krijgt de kans zijn emoties te uiten, en ook de emoties te zien van een ander, en zo te leren dat dat emoties vanwege een verlies ook bij het leven horen. Delen is belangrijk bij een afscheid, ook voor een kind!

Waarom kost rouwen zoveel energie?

Moeheid is bijna een gegeven

Eén ding dat bijna een gegeven is in een periode van rouw, is dat het energie kost. Het is lastig om ’s morgens op gang te komen en alles wat eerder als vanzelf ging, gaat nu met moeite. Het kan voelen alsof je benen niet willen bewegen. Je wil wel vooruit maar het kost heel veel inspanning.

Het is niet altijd even makkelijk om je over te geven aan de vermoeidheid. Ten eerste weet je wat je normaal gesproken aan kan en wil je je gewoon fit voelen in je lijf. Ten tweede is het lastig te accepteren omdat je jezelf niet fysiek aan het uitputten bent, dus waarom zou je aan de moeheid toegeven?

Bewust en onbewust gebeurt er ontzettend veel

Het zijn begrijpelijke reacties, je wil gewoon vooruit. Maar zo simpel is het helaas niet. De vermoeidheid bij rouw wordt niet door fysieke uitputting veroorzaakt, maar door de rouw zelf. Bewust en onbewust gebeurt er ontzettend veel. Bewust ben je in je hoofd voortdurend bezig met degene die er niet meer is. De film van wat er is gebeurd komt telkens weer voorbij, of je worstelt met vragen als waarom, waarom hij of zij, wat had ik anders kunnen doen? Wat als? Die drukte in je hoofd is op zich al genoeg reden om meer moe te zijn dan normaal.

Het is niet zo gek dat je moe bent

En ook onbewust gebeurt er veel. Rouwen houdt in dat je bezig bent met het ontwennen van een oude situatie, het onthechten van een verbinding met iemand die je heel dierbaar is. En dat doet pijn en dat kost energie. Wat daar ook nog eens bijkomt, is dat dat er op z’n beurt voor zorgt dat we overlevingsstrategieën ontwikkelen die die pijn moeten verminderen. Anders is die pijn niet te verdragen. Dat kost ook een hoop moeite en energie, dus niet zo gek dat je moe bent.

Veel mensen hebben niet in de gaten niet dat je van een warboel in je hoofd, verdriet en alle gevolgen van rouw je zo ontzettend moe kan voelen. Het voelt bijna hetzelfde als gewone vermoeidheid na fysieke inspanning of overbelasting, maar het is toch echt anders.

Hoe ga je om met die vermoeidheid?

Je begrijpt nu hopelijk dat een vermoeidheid die niet door fysieke inspanning is veroorzaakt, niet persé met fysieke ontspanning hoeft te worden aangepakt. Het is niet de bedoeling dat je jezelf gaat forceren, maar slapen is niet altijd de perfecte oplossing. Sterker nog, er is ook zoiets als teveel slapen, waardoor je jezelf juist meer vermoeit. Dit is een vermoeidheid die niet persé vraagt om rust in je lijf, maar die boven alles vraagt om rust in je hoofd.

Verzetten kost alleen maar nóg meer energie!

Die rust in je hoofd begint bij het stoppen met het verzetten tegen de vermoeidheid. Vertrouw erop dat het goed is zo, ook als het lang duurt. Het verzetten kost alleen maar nóg meer energie, dus dat is nogal contra-productief.

In plaats te piekeren over waarom je zo moe bent, ga je op zoek naar die dingen die rust in je hoofd brengen. Bij voorkeur zijn het activiteiten die helemaal geen denkkracht nodig hebben, dus een boek lezen of een film kijken, zijn niet ideaal. Je brein is dan namelijk nog steeds actief, namelijk met de dialoog in het verhaal van het boek of de film. Op zich een prima afleiding, maar kijk eens of je jezelf kan uitdagen om echt leeg te worden in je hoofd. Voor de ene persoon is dat een wandeling in de buitenlucht, voor de ander is dat yoga of meditatie en sommige mensen schrijven liever de woorden van zich af. Jij hebt daar misschien weer andere ideeën bij.

Blijf vooral mild voor jezelf

Daag jezelf een beetje uit, maar leg de lat niet te hoog. Dus forceer niet iets waar je écht de energie niet voor hebt. En onthoud dat als je de tijd neemt om de rust in je hoofd te maken, dat het gaat om de keuze die je voor jezelf maakt en niet om het resultaat. Soms ratelt dat brein lekker door en een andere keer voel je meer rust. Laat het zo zijn en ga daarna gewoon weer verder.

Uitvaart locaties in Amsterdam en omstreken

Andere, alternatieve locatie
U kunt voor een andere, een bijzondere locatie kiezen, die geheel past bij uw wensen en de levensstijl van uw dierbare. Bijvoorbeeld in een strandtent op Bloemendaal, de favoriete kroeg, het verenigingsgebouw van de club waar uw dierbare lid van was, in een oude kapel of kerk. Of gewoon in de open lucht.
Ik verzorg uitvaarten in Amsterdam en omgeving. Op verzoek kan ik ook een uitvaart verzorgen buiten deze regio’s. Ik ben voortdurend op zoek naar stijlvolle locaties. Mocht u zelf een andere locatie op het oog hebben, laat het me dan weten. Ik denk graag met u mee over de mogelijkheden.

Buikslotermeerkerk Amsterdam

Begraafplaats en Crematorium De Nieuwe Ooster
De Nieuwe Ooster beschikt over een grote en een kleine aula voor kleinere gezelschappen. In de grote aula is er de mogelijkheid om de overleden bij wijze van afscheid omhoog te laten gaan.
De Nieuwe Ooster beschikt over prachtige urnentuinen. Een drijvende Charon in de urnenvijver? Een bijzonder vormgegeven urn op de Galerij, in een urnengraf of in het columbarium. Verstrooien in het ecologisch onderhouden natuurgebied? Het is allemaal mogelijk. Ook kan een deel van de as worden bewaard in een sieraad of verwerkt in een glasobject. Al dan niet speciaal voor u ontworpen.
Naast de primaire functie van De Nieuwe Ooster, begraven, cremeren en gedenken, geven ook de beplanting en in het bijzonder de bomen een belangrijke meerwaarde aan het park.
De begraafplaats kent een grote verscheidenheid aan planten en bloemen en er is een arboretum met een bijzondere collecte naald- en loofbomen. Op het park vindt u ook het Nederlands Uitvaart Museum Tot Zover.

Bezoek de website van De Nieuwe Ooster

Urnenvijver van de Nieuwe Ooster met gouden ‘zwevende’ urnen/ Charon

Begraafplaats en Crematorium De Nieuwe Noorder
De aula van De Nieuwe Noorder bestaat voor een groot deel uit glas, waardoor je prachtig uitkijkt over de begraafplaats. Het crematorium ligt bij de begraafplaats van De Nieuwe Noorder aan de Buikslotermeerdijk in Amsterdam-Noord waardoor een uitvaart over water mogelijk is. De Nieuwe Noorder heeft ook een biologische urn die in de grond volledig afbreekbaar is.
De Nieuwe Noorder is net zoals De Nieuwe Ooster een gemeentelijke begraafplaats. De bovengrondse graven op de Nieuwe Noorder zijn uniek voor Amsterdam. De Nieuwe Noorder beheert ook zeven dorps kerkhoven. Deze zijn in Buiksloot, Durgerdam, Holysloot, Nieuwendam, Ransdorp, Schellingwoude en Zunderdorp. Het zijn kleine, intieme begraafplaatsen die rond de kerk liggen.

Bezoek de website van De Nieuwe Noorder

Aula De Nieuwe Noorder Amsterdam

Begraafplaats en Crematorium Westgaarde
Westgaarde ligt in Amsterdam West, aan de Ookmeerweg. Westgaarde beschikt over meerdere ruimtes om afscheidsbijeenkomsten te organiseren. De Vondel Aula, de Bredero Aula en de Familie Aula.
De begraafplaats van Westgaarde bestaat uit diverse grafvelden. Hierop zijn algemene graven en eigen (familie)graven beschikbaar.

Bekijk meer van Herdenkingspark Westgaarde

Crematorium Westgaarde Amsterdam

Begraafplaats en Crematorium Zorgvlied
Zorgvlied ligt aan de Amsteldijk. Een uitvaart per boot is hier heel goed mogelijk.
Sinds 2016 heeft Zorgvlied een Crematorion. Het Crematorion is feitelijk alleen een technische ruimte waarin de crematieoven staat. Bij het bijzondere ontwerp is uitgegaan van de behoefte om de overledene tot het laatste moment te begeleiden. Een wandeling na een afscheidsdienst van de aula naar het Crematorion, kan bijzonder mooi en rustgevend zijn.Naast de aula kent Zorgvlied ’t Chalet, een sfeervolle en intieme ruimte, geschikt voor opbaringen, rouwbezoek en kleine afscheidsbijeenkomsten tot 25 personen.
De begraafplaats van Zorgvlied is 1 van de bekendste van Nederland Zorgvlied heeft een lijst met graven van bekende Nederlanders opgesteld, zodat u al wandelend over de prachtige begraafplaats, hen kunt herdenken en u zich nogmaals kunt laten inspireren door de muziek, woorden en ideeën die deze bijzondere Nederlanders tijdens hun leven hebben gecreëerd.
Ook is er op Zorgvlied de mogelijkheid voor een natuurgraf, op het Varenveld.

Bekijk meer van Begraafplaats Crematorium Zorgvlied

Het Crematorion van Zorgvlied

R.-K. Begraafplaats Buitenveldert
De oudste begraafplaats van Amsterdam en gelegen tussen de zuidelijke ringweg van Amsterdam en de Amstelveenseweg. Op de begraafplaats heerst een weldadige rust. De begraafplaats heeft een kapel en een condoleance ruimte, die bijzonder warm, ‘rijk’ en toch huiselijk is ingericht. De condoleanceruimte is ook geschikt voor het houden van een uitvaartdienst.

Bezoek de website van begraafplaats Buitenveldert

Condoleanceruimte van R.-K. Begraafplaats Buitenveldert

De R.K. Begraafplaats St. Pancratius
Deze kleine en idyllische begraafplaats ligt in Sloten, naast de St. Pancratius kerk, waar ook een (niet kerkelijke) afscheidsbijeenkomst kan worden gehouden. Iedereen kan hier begraven worden. De begraafplaats ligt ideaal voor bewoners van Badhoevedorp die hun dierbare in hun naaste omgeving willen begraven. Er zijn algemene graven, particuliere graven en urnen graven.

Bezoek de website van St. Pancratius Sloten

De R.K. Begraafplaats St. Pancratius Amsterdam Sloten

Begraafplaats St. Barbara
Een warm familiebedrijf. St. Barbara beschikt over een fraaie kapel voor een afscheidsdienst. In de kapel bevindt zich ook een ontvangstkamer voor een condoleance na afloop van de plechtigheid.

Bezoek de website van begraafplaats St. Barbara

Kapel van Begraafplaats St. Barbara Amsterdam

Begraafplaats Vredenhof
Deze begraafplaats ligt in Amsterdam in stadsdeel West bij de Haarlemmerweg. Vredenhof is een historische en intieme stads-begraafplaats, zorgvuldig ingericht met vele soorten bomen en beplanting, oude graven en karakteristieke bankjes. Voor belangstellenden is er in afwachting van een teraardebestelling een wachtruimte beschikbaar. De aula van Vredenhof kan beperkt worden gebruikt voor uitvaartdiensten.

Bekijk meer van Begraafplaats Vredenhof

Graven op Begraafplaats Vredenhof Amsterdam

Innovaties in de uitvaart, Resomeren

Resomeren (bio-cremeren)

Resomeren of bio-cremeren is het lichaam van een overledene op een duurzame manier teruggeven aan de natuur. Het belangrijkste element hierbij is water. Het is een nieuw vorm van lijkbezorging en wat betekent “oplossen in water”. Door middel van alkalische vloeistof wordt het lichaam van de overledene onder verhoogde druk en temperatuur afgebroken. Na afloop van het proces blijft er een volledig steriele, waterige vloeistof en compleet schoon wit poeder over. D66 heeft in november 2018 een voorstel ingediend om de Wet op de lijkbezorging aan te passen.

In 2011 is in opdracht van Yarden door onderzoeksbureau TNO onderzoek gedaan naar nieuwe vormen van lijkbezorging. Yarden heeft op basis van dat onderzoek besloten om resomeren in Nederland mogelijk te maken. Uit eerdere TNO-studies bleek bio-cremeren bovendien een duurzamere methode dan cremeren of begraven. Resomeren kan uiteindelijk op geheel elektrische wijze worden uitgevoerd. Dit allen heeft ertoe geleid dat er in de Tweede Kamer inmiddels serieus gesproken wordt over resomeren.

We wachten vol spanning af.

Innovaties in de uitvaartbranche. De Zit-lig-kist en de Ecologische uitvaartkist

De zit-lig-kist

Het meest recente voorbeeld is de ontwikkeling van een zit-lig-kist op het gebied van verzorging en opbaring.Het is gebruikelijk om een overledene te verzorgen en vervolgens liggend op bed of in een uitvaartkist op te baren. In een Crematorium in Geleen heeft pas geleden een proefverbranding plaatsgevonden met een zit-lig-kist. Hierbij werd getest of de kist geschikt is voor een crematieoven. De zit-lig-kist is niet alleen bedoeld voor cremeren, maar is ook geschikt voor begraven.

De Maastrichtse interieurbouwer Sjeng Schellinx is initiatiefnemer van de zit-lig-kist. Hij kwam op het idee door een overlijden in zijn vriendenkring. “We zaten aan tafel met elkaar. Ik moest gaan staan om die persoon te zien en dan zie je alleen een kist met een liggend persoon. Terwijl je een persoon in het dagelijks leven zelden liggend ziet. Zo ken je de meeste mensen juist niet, die ken je eerder zittend bij je aan tafel.” Schellinx ontwikkelde een prototype. Op basis van dit prototype heeft hij veel positieve reacties gekregen. Daarom besloot hij verder te gaan met de ontwikkeling van zijn idee en vroeg DELA om feedback voor de verdere ontwikkeling van de zit-lig-kist. Het product wordt nu op de markt gebracht.

Ecologische uitvaartkist

Bij de meeste standaard uitvaartkisten worden producten gebruikt die schadelijk zijn voor het milieu. Er zijn tegenwoordig steeds meer organisaties die ecologische uitvaartkisten aanbieden. Onora is hier een voorbeeld van.Onora is een nieuwe speler in de uitvaartbranche. Ze onderscheiden zich met nieuwe type ecologische uitvaartkisten. Het voordeel aan deze uitvaartkisten is dat ze volledig biologisch afbreekbaar zijn. De uitvaartkisten worden in Nederland gemaakt uit organisch materiaal, bioplastics. Onora claimt dat de uitstoot bij een crematie maar liefst 75% minder is dan van gewone houten kisten. Bij begraven vergaat de kist volledig. Bij gewone kisten is dit vaak niet het geval, omdat daarin veel plastics, metalen en lijmen verwerkt zijn. Die zijn niet afbreekbaar, maar vaak zelfs giftig.